Trenutne operacije koje su pod vođstvom NATO-a:

1. Operacija ISAF (International Security Assistance Force) u Avganistanu - uspostavljena u skladu sa rezolucijama Savjeta bezbjednosti (1386, 1413, 1444, 1510, 1563, 1623, 1659 i 1707). NATO je preuzeo operaciju 2003. godine

2. KFOR (Kosovo Force) na Kosovu – KFOR je prisutan na Kosovu od 1999. na osnovu UN Rezolucije 1244

3. Podrška Afričkoj uniji - Podrška Afričkoj uniji u mirovnim misijama na afričkom kontinetu. Somalija i Sudan.

4. Aktivni poduhvat na Mediteranu (Operation Active Endeavour) – otpočela 2001. u cilju nadziranja i kontrole pomorskih puteva i „sumnjivih“ brodova u Mediteranu

5. Trening misija u Iraku, koja nije vojna i nije povezana sa vojnim prisustvom SAD i njenih koalicionih partnera u Iraku.

6. Okeanski štit - Borba protiv piraterije oko Roga Afrike

Opširnije o operacijama:

Operacija ISAF (International Security Assistance Force) u Avganistanu
ULOGA NATO-A U AVGANISTANU

NATO predvodi međunarodna nastojanja očuvanja mira u Avganistanu od avgusta 2003. godine, pomažući na taj način stvaranje uslova u kojima u zemlji mogu da funkcionišu parlamentarna vlada, samoodrživ mir i bezbjednost. Radi se o prekretnici i prvoj NATO operaciji izvan tradicionalnog evroatlantskog područja.

U početku je operacija bila ograničena na pružanje bezbednosti na području Kabula i njegove okoline, ali Savez sada širi svoju misiju kako bi pokrio i ostale dijelove zemlje putem takozvanih Provincijskih timova za obnovu (Provincial Reconstruction Teams). Konkretno, NATO nastoji da pomogne vladi Avganistana u održavanju bezbednosti na području odgovornosti svojih operacija, da pruži podršku vladi u proširenju vlasti na celu zemlju, i da pruži pomoć u obezbeđivanju sigurnog okruženja koje vodi prema slobodnim i poštenim izborima, širenju vladavine zakona i procesu obnove.

Neposredno nakon proterivanja Al Kaide i Talibana, avganistanske vođe sastale su se u Bonu (Nemačka) u decembru 2001. godine, da uz podršku međunarodne zajednice započnu proces ponovne izgradnje zemlje. Stvorene su nova struktura vlade u obliku Avganistanske prelazne vlasti (Afghan Transitional Authority) kao i Međunarodne snage za pomoć bezbjednosti (International Security Assistance Force, ISAF) pod mandatom Rezolucija 1386, 1413 i 1444 Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija koje su trebale da omoguće tranzicijskoj vlasti i UN-ovoj Misiji za pomoć u Avganistanu (Assistance Mission in Afghanistan) siguran rad na području glavnog grada Kabula i njegove okoline. Detaljni Vojno-tehnički sporazum (Military Technical Agreement) između Komandanta ISAF-a (ISAF Commander) i Avganistanske prelazne vlasti osigurao je dalje smjernice ISAF-ovim operacijama.

U početku su na čelu ISAF-a bili Ujedinjeno Kraljevstvo i Turska. Njemačka i Holandija su združeno preuzele vođenje ISAF-a u februaru 2003. godine i istovremeno zatražile NATO-ovu podršku. U avgustu 2003. godine, sâm Savez je preuzeo odgovornost nad ISAF-om čime je prevladan problem izbora novih zemalja, voljnih i sposobnih da preuzmu rukovođenje misijom, svakih šest mjeseci.

Međunarodni sastav ISAF-a se menjao, ali je ISAF od svog uspostavljanja obuhvatao snage ili druge doprinose svih 26 NATO zemalja saveznica, kao i one iz Albanije, Azerbejdžana, Estonije, Finske, Gruzije, Hrvatske, Irske, Novog Zelanda, Bivše jugoslavenske Republike Makedonije*, Švedske i Švajcarske, uz osoblje koje je obezbedio sam Avganistan.

Političke smernice ISAF-u daje Sjevernoatlantski savjet u dogovoru sa ne-NATO zemljama koje doprinose misiji putem svojih snaga. Saveznička komanda za operacije NATO-a (sa sedištem u Vrhovnoj komandi savezničkih snaga za Evropu u Monsu (Belgija)) odgovorna je za komandovanje operacijom, a Komanda savezničkih združenih snaga u Brunssumu (Holandija) ima ulogu komande na operativnom nivou. U početku je jezgro komande ISAF-a bilo organizovano u Centru za združenu komandu u Hajdelbergu (Nemačka) koji je dao i prvog NATO Komandanta snaga ISAF-a. Posle toga komandovanje je preuzela Kanada, potom Evrokorpus pod francuskom komandom, za čim su sledile Turska i Italija.
Zajedno s civilnim osobljem za podršku, cjelokupne snage ISAF-a broje približno 8 000 pripadnika. Razvijen je plan po principu rotacije koji obezbeđuje dugotrajniju podršku komandi misije ISAF-a.

U januaru 2004. godine, NATO je imenovao bivšeg turskog ministra spoljnih poslova Hikmeta Cetina na mesto Višeg civilnog predstavnika (Senior Civilian Representative) u Avganistanu. Viši civilni predstavnik radi prema smernicama Severnoatlantskog saveta i u uskoj koordinaciji sa Komandantom ISAF-a i s UN-ovom misijom pomoći u Avganistanu, kao i s avganistanskim vlastima i drugim međunarodnim telima koja su prisutna u zemlji.

Širenje ISAF-a

U oktobru 2003. godine, Rezolucija 1510 Saveta bezbednosti UN-a je otvorila mogućnost značajnije uloge ISAF-a u pomaganju avganistanskoj vladi u područjima zemlje izvan granica glavnog grada. U decembru 2003. godine, Sjevernoatlantski savjet je dao ovlašćenja Vrhovnom savezničkom komandantu za Evropu da započne s procesom širenja.

Provincijski timovi za obnovu (Provincial Reconstruction Teams, PRTs) su kamen temeljac ovog procesa. Oni su sastavljeni od međunarodnog civilnog i vojnog osoblja, organizovani kao civilno-vojno partnerstvo čiji su vojni dijelovi integrisani u liniji komandovanja ISAF-a. Glavna uloga timova je da pomognu vladi Avganistana da proširiti svoju vlast širom države i olakšaju razvoj bezbednosti u provincijama. Zadaci timova obuhvataju formiranje veza s lokalnim vlastima, povećanje bezbednosti u njihovim područjima nadležnosti, davanje podrške aktivnostima reforme bezbednosnog sektora, i upotrebu sredstava i sposobnosti koji im stoje na raspolaganju kako bi olakšali proces obnove u provincijama.
PRT koncept predstavlja novitet koji se dokazuje kao efikasno i korisno sredstvo pomoći pri stvaranju bezbednog okruženja omogućavajući nadležnim zemljama, međunarodnim organizacijama i nevladinim udruženjima da pomognu vladi Avganistana u obnovi zemlje.

U decembru 2003. godine, ISAF je preuzeo nadležnost od Njemačke nad PRT-om u Kunduzu kao pilot-projekt i prvi korak u procesu širenja. Do kraja 2004. godine, ISAF je preuzeo komandu nad vojnim delovima pet PRTova u severnom Avganistanu, sa sedištima u Baghlanu, Faizabadu, Kunduzu, Mejmanehu i Mazar-e-Šarifu. NATO je takođe preuzeo odgovornost za četiri PRT-a na zapadu zemlje - u Heratu, Farahu, Čagčaranu i Kual'eh-Novu - sredinom 2005. godine, postajući tako nadležan za devet PRTova, odnosno približno 50 posto avganistanske teritorije. NATO je takođe odlučio da preuzme dodatne PRT-ove na jugu i na istoku Avganistana, što bi moglo da zahteva savetu sinergiju s operacijom «Enduring Freedom» koju vode SAD.

Sastav i teritorijalni obim PRT-ova određuju vojni funkcioneri NATOa i vodećih zemalja uz usku konsultaciju s UN-ovom Misijom pomoći Avganistanu i sa avganistanskim vlastima, kao osnovom posebnosti stanja u provincijama u kojima deluju. Posebni ciljevi pojedinačnih PRTova uzimaju u obzir sledeće činioce: lokalnu bezbjednosnu situaciju, nivo obnove i prisutnost međunarodnih agencija.

Ostali dijelovi ISAF-a

Uz PRT-ove, postoje tri glavna dela ISAF-a, a oni su:
• Komanda ISAF-a, koja komanduje Kabulskom multinacionalnom brigadom (Kabul Multinational Brigade), sprovodeći operativne zadatke u svom području odgovornosti, povezujući se i pomažući Ujedinjene nacije, avganistanske vlasti, vladine i nevladine organizacije, i koalicione snage u Avganistanu pod vođstvom SAD-a (Operacija «Enduring Freedom»);
• Kabulska multinacionalna brigada, koja predstavlja taktičku komandu ISAF-a i odgovorna je za svakodnevno planiranje i realizaciju patroliranja i operacija civilno-vojne saradnje;
• Avganistanska kabulska međunarodna vazdušna luka nad kojom nadležnost ima avganistansko Ministarstvo civilnog vazdušnog saobraćaja i turizma uz pomoć ISAF-a. Dodatna uloga NATO-a, zajedno sa predstavnicima drugih nadležnih nacionalnih i međunarodnih tela, odnosi se na obnovu kabulske vazdušne luke.

ISAF je takođe pružao podršku u vođenju ustavnog tela Loja Jigra (Loya Jirga), ili Velikog savjeta, sastavljenog od oko 500 avganistanskih vođa, koje je djelovalo od decembra 2003. godine do januara 2004. i pomagalo avganistanskim vlastima u pružanju bezbednosti Kabulu tokom procesa širenja. Ratifikacija novog ustava oko kojeg se složio Loja Jirga postavila je osnove za stvaranje demokratskih institucija i otvorila put prema slobodnim i poštenim nacionalnim izborima. Na zahtjev avganistanskog predsednika Hamida Karzaia, ISAF je pružao podršku tokom predsedničkih izbora u jesen 2004. i u vreme parlamentarnih i lokalnih izbora u jesen 2005. godine.

Dok je glavna odgovornost pri sprovođenju predsedničkih izbora bila prvenstveno na avganistanskoj vladi kojoj je pomagala UNAMA, osigurane su dodatne snage koje su obuhvatale španske Snage za brzi odgovor (Quick Reaction Force) raspoređene u Mazar-e-Šarifu i italijanske rezervne snage na području odgovornosti stacionirane u Kabulu. Takođe je osigurana dodatna podrška holandskih i britanskih aviona i helikoptera, a jedna brigada SAD-a je stavljena na raspolaganje za hitno raspoređivanje u području, u slučaju potrebe.
Tokom čitavog procesa, ostvarena je uska saradnja s drugim nacionalnim i međunarodnim agencijama kao što su Ujedinjene nacije, Evropska unija i Organizacija za evropsku bezbednost i saradnju.

Bonski sporazum (Bonn Agreement) iz decembra 2001. godine, utvrdio je institucionalne reforme potrebne za formiranje osnova stabilnosti, mira i napretka u pet zasebnih područja: borba protiv narkotika; reforma pravosuđa; razoružanje, demilitarizacija i reintegracija; obuka avganistanske nacionalne vojske; i obuka policijskih snaga. Vodeće zemlje donatori iz kruga G8 zemalja pomažu avganistanskim vlastima u sprovođenju programa reforme bezbednosnog sektora na navedenim područjima.
Japan je vodeća zemlja koja kontroliše proces demilitarizacije, razoružanja i reintegracije. Sjedinjene Američke Države predvode međunarodne napore u obuci avganistanske nacionalne vojske. Nemačka je nadležna za obuku avganistanske nacionalne policije. Italija nadzire reformu pravosuđa. Velika Britanija predvodi međunarodne napore u borbi protiv proizvodnje i trgovine narkoticima.

U okviru saradnje NATO-Rusija, razvijen je zajednički pilot-projekt obuke kako bi se u samom regionu izgradili kapaciteti za efikasnije sprečavanje trgovine avganistanskim narkoticima.

Iako proces razoružanja, demilitarizacije i reintegracije nije sastavni dio ISAF-ovog mandata, njegovo sprovođenje značajno utiče na ISAFove operacije, poglavito u Kabulu i njegovoj okolini. U martu 2004. godine, svečanost održana izvan Kabula označila je uspešan završetak bezbednog uskladištenja teškog naoružanja, poput tenkova, artiljerije, projektila zemlja-zemlja i sistema za lansiranje raketa koji su bili u rukama različitih paravojnih snaga u glavnom gradu.
Na inicijativu avganistanskog Ministarstva odbrane, skladište funkcioniše po pricipu «dvostrukog ključa» po kojem je zabranjeno razmeštanje oružja bez odobrenja kako Ministarstva odbrane tako i ISAF-ovog komandanta. Slična je inicijativa primenjena u dolini Panjšer, a postupak razoružanja, demilitarizacije i reintegracije koji se primjenjuje na naoružane grupe u zemlji kombinuje se, kako bi se stvorio integrisani program kojim bi se stavio pod kontrolu veliki broj oružja koje cirkuliše Avganistanom.