Od svog osnivanja, Alijansa je bila otvorena za države koje su željele da joj pristupe. Pravna osnova za proširenje članstva NATO nalazi se u članu 10. Sjevernoatlantskog ugovora, koji glasi:

„Strane (članice) mogu, jednoglasnom odlukom, pozvati bilo koju drugu evropsku državu u stanju da pomogne ostvarenju načela Ugovora i da doprinese bezbjednosti sjevernoatlantskog područja pristupanjem ovom ugovoru.

U njemu se jasno ističu ograničenja za pristupanje, a to su da:
• samo evropske države mogu da se razmatraju za članstvo u Alijansi,
• sve države članice moraju jednoglasno da donesu odluku o prijemu nove države u članstvo.

Odluka o pokretanju programa Partnerstvo za mir, usvojena na NATO samitu u Briselu 1994. godine, kao i o odluka o pristupanju novih država u članstvo NATO, uključivanjem nekadašnjih „protivnika iz Istočne Evrope, predstavlja suštinsku prekretnicu u politici proširenja Alijanse. U tom smislu, program Partnerstvo za mir može služiti kao okvir u kome se razvijaju sposobnosti jedne države da efikasno doprinese kolektivnoj odbrani i novim misijama NATO.

Studija o proširenju NATO
Temeljna načela nove NATO politike proširenja usvojena su tokom 1995. godine, u dokumentu pod nazivom Studija o proširenju NATO. U njoj se navodi da proširenje NATO predstavlja dalji korak prema njegovom osnovnom cilju – jačanju bezbjednosti i unapređenju stabilnosti u evroatlantskom području.

Nadalje, u Studiji se predviđa da će proširenje NATO doprinijeti:

• jačanju demokratskih reformi,
• unaprijeđenju sveobuhvatne saradnje među državama,
• transparentnosti u planiranju odbrane,
• jačanju sposobnosti NATO da doprinese evropskoj i međunarodnoj bezbjednosti, kao i
• jačanju i proširenju evroatlantskog partnerstva.

Pored toga, u Studiji se potvrđuje da će buduće širenje članstva biti utemeljeno na članu 10. Sjevernoatlantskog ugovora. Pri tom, najvažniji uslov za odluku o pozivu jedne države u članstvo je sposobnost da stvarno ispunjava ugovorne obaveze, odnosno načela, politike i procese kojih se pridržavaju članice NATO. Studija naglašava da se od država kandidata očekuje da etničke i sve teritorijalne sukobe riješe mirnim putem, prije nego što se prijave za članstvo u NATO, i da se prema manjinskom stanovništvu odnose u skladu sa dokumentima OEBS. Jedan od faktora prijema neke države u NATO članstvo je i vojna sposobnost kandidata da doprinese kolektivnoj odbrani i operacijama NATO. Na kraju, Studija ponovo obavezuje države članice da dogovorno (konsenzusom) odlučuju hoće li neku državu pozvati u članstvo.

Potpisivanjem protokola o pristupanju Alijansi, od strane ministara inostranih poslova Poljske, Češke i Mađarske, decembra 1997. godine, NATO je, prvi put u svoje članstvo primila države koje, u prethodnih pola vijeka, nijesu bile dio istog ideološkog i kulturnog okruženja u odnosu na njene dotadašnje članice. Nakon ratifikacije u svih tadašnjih 16 država NATO, ove tri države postale su članice Alijanse u martu 1999. godine. Poljska, Češka i Mađarska pripremale su se za članstvo aktivnim učešćem u programu Partnerstvo za mir, prvenstveno kroz Individualni program partnerstva i Proces planiranja i revizije. Ipak, s obzirom na ranija iskustva i obim interesovanja za članstvo u NATO, pomenuti način priprema i izgradnje političkih i vojnih sposobnosti za članstvo u Alijansi nije bio dovoljan. Stoga je, oslanjajući se na Studiju o proširenju NATO, pokrenut Akcioni plan za članstvo (MAP), na NATO samitu, u Vašingtonu 1999. godine, u cilju sveobuhvatnije i efikasnije pripreme država za članstvo u Alijansi. Od tada, angažovanje država u Partnerstvu za mir odvija se u dva toka: partnerskom (država partner ostvaruje saradnju sa NATO, kroz različite mehanizme, prvenstveno kroz Individualni program partnerstva i Proces planiranja i revizije) i kandidatskom (pored već uspostavljenih oblika saradnje sa NATO, država kandidat učestvuje i u Akcionom planu za članstvo, u okviru koga izrađuje svake godine Godišnji nacionalni plan priprema).

Proširenje NATO:

• 1949. (osnivači NATO) – Belgija, Kanada, Danska, Francuska, Island, Italija, Luksemburg, Holandija, Norveška, Portugal, V. Britanija, SAD

• 1952. - Grčka, Turska

• 1955. - Njemačka

• 1982. - Španija

• 1999. - Češka Republika, Poljska, Mađarska

• 2004. - Litvanija, Letonija, Estonija, Rumunija, Slovačka, Slovenija,Bugarska

• 2008. - Lideri NATO na Samitu u Bukureštu uputili su poziv za članstvo Hrvatskoj i Albaniji

• 2009. - Pristupanje Hrvatske i Albanije